5 KĨ THUẬT DỊCH CÁC VĂN BẢN – [Phần 1]


  1. KỸ THUẬT MÔ PHỎNG

Khái niệm này khá mơ hồ với chúng ta. Theo đó, hãy hiểu nôm na, mô phỏng là một kỹ thuật mà trong đó, yếu tố văn hóa này được thay thế bằng một yếu tố văn hóa khác, được biến tấu tùy biến theo những nét đặc trưng của nền văn hóa được đón nhận. Kỹ thuật này được ứng dụng phổ biến vào việc dịch các bài quảng cáo, các câu châm ngôn, thành ngữ, slogan… và những bài dịch này sử dụng nhiều quy trình xử lý ngôn ngữ khác nhau. Trong rất nhiều trường hợp, điều quan trọng là chuyển tải được ý nghĩa thực sự từ thông điệp được gửi gắm chứ không phải tạo ra một bản thể chỉ toàn những từ ngữ sáo rỗng.

Ví dụ như “Fire is a good servant but a bad master”- Đừng đùa với lửa, “A picture is worth a thousand words” – Nói có sách, mách có chứng…

  1. MỞ RỘNG NGÔN NGỮ

Kỹ thuật dịch này chủ yếu bổ sung những yếu tố thuộc ngôn ngữ đích vào trong văn bản nguồn. Kỹ thuật này đối lập hoàn toàn với kỹ thuật cô đọng từ ngữ. Kỹ thuật này thường sử dụng một sự dẫn giải để giải thích cho một từ ngữ mà không có từ tương đương để thay thế trong ngôn ngữ đích.

Ví dụ như chúng ta đều quen thuộc với các từ như gymnastic hoặc pilates, nhưng để đề cập đến, chúng ta đều gọi tắt là tập gym hoặc tập pilate vì không từ thay thế hoặc quá dài để đề cập đến, và thường được viết dưới dạng trong ngoặc đơn như tập pilate (phương pháp thể dục thẩm mĩ kết hợp một chuỗi những hoạt động có kiểm soát nhằm tăng cường sức khỏe và cơ bắp).

  1. THAY THẾ

Thay thế, mặt khác, là “một kỹ thuật mà theo đó một phần thông tin hay công cụ thể hiện văn phong được di chuyển sang một vị trí khác trong bài viết, nhờ đó nó sẽ tạo ra hiệu quả tương tự thay vì giữ nguyên ở một vị trí giống như trong văn bản gốc”. Quá trình này được cân nhắc tạo ra để bù đắp cho những thiếu sót khi dịch bài viết. Kỹ thuật này rất hữu ích khi đề cập đến sự chơi chữ: nếu dịch giả không thể diễn giải một cách trực tiếp cách chơi chữ, mà điều này thì có xu hướng thường xuyên xảy ra, sau đó dịch giả sẽ cố gắng tạo ra một lối chơi chữ ở một phần khác của văn bản.

Chúng ta hãy lấy một ví dụ rất nổi tiếng trong Harry Potter. Câu hỏi đầu tiên trong lớp Độc dược mà thầy Snape hỏi Harry là: “Potter! Nếu ta thêm rễ bột của lan nhật quang vào dung dịch ngải tây thì ta sẽ được gì?” (“Potter! What would I get if I added powdered root of asphodel to an infusion of wormwood?”)

Theo ngôn ngữ về các loài hoa từ thời Victoria, “lan nhật quang – aspodel” là một loại hoa cùng họ với Lily và tên của nó còn có nghĩa là “lòng thương tiếc của ta cho nàng sẽ theo xuống tận dưới mồ.” Còn “ngải tây – wormwood” có ý nói về sự trống vắng, nó cũng thường được dùng để làm biểu tượng của sự đau khổ. Nếu kết hợp những điều này lại với nhau, ý nghĩa câu hỏi của thầy Snape có thể dịch ra là: “Sự vắng mặt của Lily trên cõi đời này là nỗi đau lớn nhất của đời ta”.